قُمْ از شهرهای مرکزی ایران است. شهر قم مرکز استان قم �? نیز مرکز شهرستان قم می‌باشد. این استان در سال ۱۳۷۵ خ�?رشیدی به استان تبدیل شد �? ک�?چک‌ترین استان ایران است. قم در منطقه‌ای خشک �? ک�?یری �?اقع گردیده‌است با این �?ج�?د به علت اهمیت ارتباطی ، این شهر مرکزی برای مهاجرت مردم از شهرها �? کش�?رهای گ�?ناگ�?ن شده است. قم از شمال به تهران از جن�?ب به کاشان �? از غرب به اراک �? سا�?ه محد�?د است.

جمعیت این شهر برطبق سرشماری سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران برابر با ۹۵۹٫۱۱۶ نفر ب�?ده‌است که از این جهت، هشتمین شهر پرجمعیت ایران پس از شهرهای تهران، مشهد، اصفهان، تبریز، کرج، شیراز ، اه�?از محس�?ب می‌گردد.

�?جه تسمیه
ریشه نام این شهر به «ک�?مه» به معنای آلاچیق مانندی که چ�?پانان برای استراحت می‌ساختند، باز می‌گردد. قُم معرَّب یعنی عربی شده ی ک�?مه است.

بنابر داستانی نام قم از یک حدیث منس�?ب به محمد پیامبر اسلام گرفته شده‌است.

در اصطلاحات مت�?ن شیعهٔ به شهر قم چندین لقب داده شده از جمله:
مجمع انصار القائم (عج)» یعنی محل تجمع یاران امام زمان.
«ما�?ی للفاطمیین» یعنی پناهگاه منس�?بین به فاطمه زهرا است.
«شهر خ�?ن �? قیام». این عن�?ان به دلیل نقش فعال این شهر در تاریخ معاصر ایران �? انقلاب اسلامی به این شهر داده شده‌است.

جغرافیا
شهری است در حاشیه ک�?یر، که در فاصله ۱۴۰ کیل�?متری جن�?ب شهر تهران قرار دارد.

آرامگاه �? حرم تاریخی �? باستانی حضرت معص�?مه دختر امام م�?سی کاظم (ع) �? مسجد جمکران �? بیش از چهارصد امامزاده دیگر �? ح�?زه‌ها �? مدارس علمیه قم �? مساجد تاریخی �? مهم مثل مسجد جامع �? مسجد امام حسن �? مسجد باب الجنه �? مسجد رفعت �? م�?سسات آم�?زشی �? بین المللی �? ر�?دخانه قمر�?د با آن طغیانها �? پرآب شدن‌های قدیمی که این ر�?زها به علت احداث سد ۱۵خرداد �? دلایل ج�?ی کم آب �? یا بی آب شده، از جمله جاذبه‌های ت�?ریستی شهر قم می‌باشند.

تاریخچه 

از لحاظ تاریخی ر�?ایتهای گ�?ناگ�?نی در م�?رد تاسیس شهر قم �?ج�?د دارد. یک گزارش تاریخی بر آن است که شهر قم در سالهای د�?ر ت�?سط مهاجرانی که از یمن به ایران هجرت کرده ب�?دند تاسیس شده‌است. ر�?ایت مستند تر حاکی از آن است که این شهر قدمت ۵۰۰۰ ساله دارد که این ادعا ت�?سط دانشگاه آکسف�?رد با استناد به آزمایش کربن م�?رد تایید �?اقع شده‌است.

بنا بر نقل گریشمن، محد�?ده کن�?نی قم جز�? د�?مین دسته سک�?نتگاه‌های پیش از آریایی فلات ایران ب�?ده‌است. بنا بر این ق�?ل �? همچنین بر اساس حفاریهای انجام شده در محل تپه قمر�?د، قدمت سک�?نت در این منطقه به هزاره پنجم پیش از میلاد می‌رسد. آثار این حفاریها در م�?زه ایران باستان �? نیز م�?زه آستانه قم م�?ج�?دند.

بر اساس اسط�?ره‌ها این شهر را ساخته خمانی دختر بهمن می‌دانند �? شاید نام کن�?نی «قم» �? پیشیشن «کم» که به این شهر اطلاق می‌شده �? می‌ش�?د نیز از همین ریشه ب�?ده باشد. در اسناد دیگری آمده که زمانی پیش از ساسانیان این شهر دچار تخریب �? �?یرانی می‌ش�?د �? قباد ساسانی زمانی که از آن می‌گذرد دست�?ر می‌دهد د�?باره شهر را آباد کنند، لذا در تاریخ آن د�?ران این شهر را به نام �?یران آبادان کرد ک�?اد (قباد) یعنی شهر �?یرانی که قباد آنرا آباد کرد، می‌شناسند.

در حفاری های جدید در تپه‌های قلی در�?یش در نزدیکی مسجد جمکران اثاری از ک�?ره‌های عصر اهن با حد�?د 3000سال پیش بدست امده است که مشخص می‌کند این شهر در گذشته درشرق محل فعلی ب�?ده �?در اثر تغییر مسیر قمر�?د به سمت غرب کشیده شده است در اسناد تاریخی نظیر نزهه القل�?ب حمدالله مست�?فی نیز آمده که پیش از اسلام این شهر را به دلیل زعفران �? پسته مرغ�?بش می‌شناخته‌اند.

پس از اسلام �? با تسخیر این شهر در سال ۲۳ هجری بدست سپاه اعراب مسلمان به فرماندهی اب�?م�?سی اشعری، ناحیه‌ای از شهر کن�?نی قم که آن زمان کمیدان نام داشت به سک�?نتگاه اعراب تبدیل گردید. پس از آنهم ناحیه دیگری در آنس�?ی ر�?دخانه قم (اناربار) با نام ممجان جز�? ناحیه استقرار �? زندگی اعراب قرار گرفت که در آن زمان عمدتا از طایفه اشعری ب�?دند �? امر�?زه هم بخشی از جمعیت شهر قم را ن�?ادگان خاندان اشعری تشکیل می‌دهند.

 
ناحیه‌ای نزدیک حرم فاطمه معص�?مه در قمپس از رحلت �? دفن حضرت فاطمه معص�?مه خ�?اهر امام هشتم شیعیان در این شهر در سال ۲۰۱ هجری قمری این شهر به یکی از پایگاههای شیعیان تبدیل شد، هرچند که پیش از آنهم جمعیت شیعه زیادی در آن سک�?نت داشتند.

از مهمترین اتفاقات تاریخی که در بنای شهر قم تاثیر داشته‌اند �? د�?ران ر�?نق �? یا رک�?د زندگی در آن را سبب گردیده‌اند می‌ت�?ان م�?ارد زیر را برشمرد: سلطه آل ب�?یه �? �?زیر ایشان صاحب بن عباد اهل قم �? ر�?نق فرا�?ان شهر، هن�?ز هم ابنیه‌ای در شهر از این د�?ران �?ج�?د دارند: مسجد جامع قم، میدان کهنه (میدان حک�?متی د�?ران آل ب�?یه).

حمله تیم�?ر گ�?رکانی �? ناب�?دی تمام حصار شهر �? فرار بسیاری از ساکنین شهر، استقرار د�?لت صف�?ی �? ر�?نق د�?باره این شهر، تعداد زیادی آثار تاریخی از این د�?ران نمایانگر ر�?نق �? شک�?ه شهر هستند.

حمله افغان‌ها به قم �? استقرار در آن برای مهیا شدن برای حمله به اصفهان �? برانداختن صف�?یه، خرابی این د�?ره از حمله تیم�?ر کمتر نب�?د.

آبادی د�?باره قم در د�?ران حک�?مت فتحعلی شاه قاجار �? پس از ا�? سایر شاهان قاجار در سال ۱۳۰۱ خ�?رشیدی با �?ر�?د آیت‌الله عبدالکریم حائری یزدی به قم �? ر�?نق د�?باره ح�?زه علمیه قم تا امر�?ز این شهر به عن�?ان یکی از د�? شهر مهم مرکز فقه شیعه (به همراه نجف) شناخته می‌ش�?د.

در سال ۱۳۴۲ شمسی (۱۹۶۳ میلادی) با شر�?ع حرکت امام خمینی از این شهر، قم به مرکزی فعال برای انقلاب مردم ایران تبدیل شد که نهایتا در سال ۱۳۵۷ شمسی (۱۹۷۹ میلادی) این حرکت ت�?انست به براندازی نظام سلطنتی در ایران منجر ش�?د �? پس از ان نیز اهمیت شهر قم در عرصه سیاسی �? اجتماعی ایران به �?ض�?ح قابل درک ب�?ده‌است.
آب �? ه�?ا
آب �? ه�?ای قم در طبقه بندی اقلیمی کش�?ر در زمره آب �? ه�?ای نیمه بیابانی (جز�? اقلیم ک�?یری �? خشک) محس�?ب می‌ش�?د چ�?ن نزدیک به منطقه بیابانی مرکز ایران است. تابستانهای آن گرم �? خشک �? زمستانهای آن کم �? بیش سرد است اختلاف دمای سالانه نسبتاً زیاد �? در اغلب ا�?قات خشکی ه�?ا غلبه دارد. علیرغم آب �?ه�?ای خشک �?نیمه بیابانی این استان مناطق خ�?ش آب �?ه�?ایی اطراف شهر قم �?ج�?د دارد که برخ�?ردار ازآب �?ه�?ای سرد ک�?هستانی ب�?ده �?محل مناسبی برای گذران تعطیلات �?ایام گرم سال می‌باشد.